BW Türkiye

Bağımsızlık mücadelesine adanmış bir ömrün simgesi olan Zübeyde Hanım, güçlü iradesi, sabrı ve fedakârlığıyla yalnızca bir evlat değil, bir milletin kaderini değiştiren lideri yetiştiren anne olarak tarihteki yerini aldı. Oğlunun bağımsızlık mücadelesine duyduğu sarsılmaz inançla Türk kadınının direncini ve özverisini temsil etti.

Rumeli’den Anadolu’ya Uzanan Bir Hayat

Karaman’dan Rumeli’ye göç eden Yörük Türkmenlerinden bir aileye mensup olan Zübeyde Hanım, 1857 yılında Selanik’e yakın Langaza’da dünyaya geldi. Orta halli bir çiftlik sahibi olan Sofuzade Feyzullah Efendi ile Ayşe Hanım’ın tek kızıydı. Eğitim olanaklarının sınırlı olduğu bir dönemde okuma yazma öğrenen Zübeyde Hanım, çocukluk yıllarını ailesinin çiftliğinde geçirdi.

Genç yaşta Ali Rıza Efendi ile evlenen Zübeyde Hanım’ın Fatma, Ahmet, Ömer, Mustafa, Makbule ve Naciye adında altı çocuğu oldu. Ancak o dönemin yaygın hastalıkları nedeniyle Fatma, Ahmet ve Ömer difteriden, Naciye ise 12 yaşında veremden hayatını kaybetti. Zübeyde Hanım, genç yaşında dört evladını toprağa verdi.

Anne-Oğul Arasındaki Sarsılmaz Bağ

1890 yılında Ali Rıza Efendi’nin vefatıyla 33 yaşında dul kalan Zübeyde Hanım, bir süre çocuklarıyla birlikte Langaza’da üvey kardeşi Hüseyin Ağa’nın çiftliğinde yaşadı. Daha sonra Ragıp Efendi ile evlendi.

Eşinin ölümünün ardından oğlunun eğitimine büyük önem veren Zübeyde Hanım, Mustafa’yı Şemsi Efendi Okulu’ndaki eğitimine devam etmesi için Selanik’e, halasının yanına gönderdi. Selanik Mülkiye Rüştiyesi’nde okuyan Mustafa, annesinden habersiz askeri okul sınavına girerek kazandı. Annesini ikna etmesinin ardından Selanik Askeri Rüştiyesi’ne başlayan Mustafa Kemal, yalnızca kendi hayatını değil, bir milletin geleceğini de şekillendirecek yola adım attı.

Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Sabri Bey’in verdiği “Kemal” adıyla Mustafa Kemal, eğitim hayatını Manastır Askeri İdadisi ve ardından Harp Akademisi’nde başarıyla sürdürdü.

Ayrılıklar ve Mücadele Yılları

Ataması Şam’a yapılan Mustafa Kemal’i görmek isteyen Zübeyde Hanım, İstanbul’a gelerek oğlunu Sirkeci Garı’ndan uğurladı. Balkan Savaşları sonrası Selanik’in Osmanlı sınırları dışında kalmasıyla Zübeyde Hanım ve kızı Makbule İstanbul’a yerleşti.

ustafa Kemal’in hastalıkları ve cephe görevleri sırasında büyük endişeler yaşayan Zübeyde Hanım, Milli Mücadele yıllarında oğlunun idama mahkûm edildiği haberleriyle sarsıldı ve bu süreçte kısmi felç geçirdi. Anne ile oğul, yıllar boyunca mektuplarla haberleşti.

Kurtuluş Savaşı’nın sonlarına doğru Mustafa Kemal, annesini Ankara’ya getirdi. TBMM Başkanı ve Başkomutan olarak görev yaptığı dönemde annesiyle Çankaya Köşkü’nde bir araya geldi.

Son Günleri İzmir’de Geçti

Kısmi felç ve romatizma ağrıları artan Zübeyde Hanım için İzmir’in havasının iyi geleceği düşünüldü. 18 Aralık 1922’de İzmir’e gelen Zübeyde Hanım, Latife Hanım Köşkü’nde kaldı. 14 Ocak 1923’te, 66 yaşında hayata veda etti. Cenazesi Karşıyaka’daki Ferik Osman Paşa Camisi avlusuna defnedildi.

1938 yılında anıt mezar yapılması gündeme geldiğinde Atatürk, gösterişten uzak bir mezar istemiş, “Atatürk’ün anası Zübeyde burada gömülüdür. Ölümü: 1923” yazılmasını ve çevresinin çocuk parkı ile düzenlenmesini arzu etmişti. Anıt mezar, İzmir Belediyesi tarafından 1940 yılında bugünkü halini aldı.

“Zaferi Kazanmadan Dönmesin”

Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hakkı Uyar, Zübeyde Hanım’ın ömrünü oğlunun mücadelesine adadığını vurgulayarak, Büyük Taarruz öncesi yaşanan bir anıyı şu sözlerle aktarıyor:

“Mustafa Kemal annesinin elini öperek vedalaşıyor ancak cepheye gittiğini söylemiyor. Zübeyde Hanım ise oğlunun cephede olduğunun farkında. Yaverine, ‘Ona söyle, zaferi kazanmadan dönmesin’ diyor.”

Uyar, Atatürk’ün annesinin mezarını ziyaretinde yaptığı konuşmaya da dikkat çekerek, Zübeyde Hanım’ın bir annenin milletin kaderini nasıl etkileyebileceğinin en güçlü örneklerinden biri olduğunu ifade etti.

Zehra KILIÇ