BW Türkiye

Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesine bağlı Yalıntaş Mahallesi’nde, su kaynaklarının yetersizliği nedeniyle yaklaşık 70 yıldır tarımsal üretimde değerlendirilemeyen arazi, genç bir öğrencinin bilimsel çalışmasıyla yeniden hayat buldu.

17 yaşındaki Robert Lisesi öğrencisi Ayşe Umay Bahçıvan, ailesine ait yüksek rakımlı arazide su kullanımını en aza indiren bir kayısı üretim modeli geliştirmek için çalışma başlattı. Yaklaşık 5 yıl önce 500 kayısı fidanıyla başlayan proje, bugün yalnızca ilk ürününü vermekle kalmadı; çevredeki miras sahiplerinin de projeye dahil olmasıyla yaklaşık 10 bin ağaçlık üretim kapasitesine ulaştı.

Su Yoktu, Çözümü Toprağın Nemini Korumakta Aradı

Projenin en dikkat çekici yönü ise arazinin konumu. Yalıntaş’taki çalışma alanı yaklaşık 1950–2000 metre rakımda bulunuyor ve bölgede kayısı ağaçlarının düzenli sulanmasını sağlayacak bir su kaynağı bulunmuyor.

Daha önce bölgede kayısı yetiştirme girişimleri yapılmasına rağmen su yetersizliği nedeniyle istenen sonuç alınamadı. Bahçıvan ailesi de bu sorundan hareketle farklı bir üretim yöntemi üzerinde çalışmaya başladı.

Projede, bölgede bulunan termik santralle ilişkilendirilen leonarditten yararlanıldı. Çalışmanın temel hedeflerinden biri, leonarditin toprağın su tutma kapasitesine katkısından yararlanarak bitkinin mevcut nemden daha etkin biçimde faydalanmasını sağlamaktı.

Bahçıvan, proje kapsamında yaptıkları çalışmada bölgedeki su kaynaklarının da üretim açısından sorun yaratabildiğini belirterek, bazı kaynaklarda suyun tuzluluk seviyesinin toprağın yapısını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti.

500 Fidanla Başladı, İlk Hasatta 4 Ton Kayısı Geldi

Yaklaşık 5 yıl önce dikilen 500 kayısı ağacı, zaman içinde meyve vermeye başladı. Bu yıl gerçekleştirilen ilk kapsamlı hasatta yaklaşık 4 ton yaş kayısı elde edildi.

Proje ekibinin verdiği bilgiye göre bu miktar kurutulduğunda yaklaşık 1 ton kuru kayısıya karşılık geliyor. Ailenin bir sonraki hedefleri arasında kurutma sistemleri kurmak ve daha düşük kimyasal kullanımıyla üretilen kuru kayısıyı Avrupa Birliği ve Uzak Doğu pazarlarına ulaştırmak bulunuyor.

İlk 500 fidanla başlayan çalışma, yalnızca bir aile projesi olarak kalmadı. Arazinin diğer miras sahiplerinin de projeye katılmasıyla üretim alanındaki ağaç sayısı yaklaşık 10 bine ulaştı. Böylece başlangıçta yıllardır atıl duran arazi, giderek büyüyen bir üretim alanına dönüştü.

Bilimsel Çalışma Yarışmalarda da Ödüllendirildi

Ayşe Umay Bahçıvan’ın yürüttüğü çalışma yalnızca tarımsal üretim sonucu açısından değil, bilimsel proje olarak da dikkat çekti.

Yurt içi ve yurt dışındaki üniversitelerden aldığı staj ve araştırma destekleriyle geliştirilen çalışma akademik makale haline getirildi. Ardından iklim değişikliği, kuraklık ve tarımda su kullanımının azaltılması ekseninde ulusal ve uluslararası yarışmalara taşındı.

Proje, Lise Öğrencileri İklim Değişikliği Proje Yarışması’nda Türkiye birincisi oldu.

ABD’de Terra Science tarafından düzenlenen iklim ve çevre odaklı yarışmada ise yaklaşık 950 proje arasından gümüş derece aldı. Proje ayrıca İngiltere’de düzenlenen benzer bir yarışmada bronz madalya kazandı.

Çalışmanın önümüzdeki dönemde de uluslararası platformlarda devam etmesi bekleniyor. Proje ekibinin TEKNOFEST kapsamında yarışmaya katılacağı, ayrıca Hong Kong’da ekonomi ve girişimcilik odaklı bir yarışmada finale kalmasının planlandığı bildiriliyor.

Kuraklık Karşısında Alternatif Bir Üretim Modeli

Ayşe Umay Bahçıvan’ın projesi, iklim değişikliğiyle birlikte tarımın en kritik sorunlarından biri haline gelen su kıtlığına farklı bir açıdan yaklaşmasıyla öne çıkıyor.

Türkiye’de tarımsal üretim açısından suya erişimin giderek daha önemli hale geldiği bir dönemde, daha önce üretim yapılamayan yüksek rakımlı bir arazinin su kullanımını azaltmaya yönelik bir modelle değerlendirilmesi dikkat çekiyor.

Ancak projenin asıl dikkat çekici tarafı yalnızca 4 tonluk ilk hasat değil. 70 yıldır boş duran bir arazinin 500 fidanla yeniden üretime açılması, ardından yaklaşık 10 bin ağaçlık bir kapasiteye ulaşması, genç bir öğrencinin bilimsel araştırmasının doğrudan sahadaki üretime dönüşebileceğini gösteriyor.

Bahçıvan ailesinin hedefi ise üretimi büyütmek, elde edilen kayısıyı kurutma sistemleriyle katma değerli ürüne dönüştürmek ve ilerleyen dönemde doğrudan ihracata yönelmek.

Böylece yıllarca “su yok” gerekçesiyle değerlendirilemeyen bir arazi, bugün hem 4 tonluk ilk hasadın hem de Türkiye ve uluslararası yarışmalarda ödül kazanan bir gençlik projesinin adresi haline geldi.

Zehra KILIÇ